Ülkemizde koronavirüs salgınından korunmaya çalışan vatandaşların, sosyal medyadan kekik yağının virüse iyi geldiği ile ilgili yapılan paylaşımların ardından bu bitkiye ve yağına olan talep artmıştır. AROMADER olarak kekik yağının güvenle ve doğru kullanımına ilişkin bilgilendirme amaçlı bu yazı hazırlanmıştır.

Kekik Nedir?

Kekik diye tanımlanan Türkiye’de Lamiaceae familyasının en önemli bitkilerinden olan Thymus, Origanum, Satureja, Tymbra ve Coridothymus isimli beş cins bulunmaktadır. Bu cinslere ait uçucu yağların ana bileşenleri (bazı istisnalar dışında) genellikle karvakrol (carvacrol) veya timol (thymol) ya da her ikisini içermektedir.

Türkiye’de kullanılan En Önemli Kekik Türleri Hangileridir?

Origanum onites (İzmir Kekiği, Bilyalı Kekik, Türk Kekiği)
Origanum vulgare subsp. hirtum (İstanbul Kekiği)
Origanum minutiflorum (Sütçüler Kekiği, Yayla Kekiği, Toka Kekiği)
Origanum majorana (Sweet marjoram, Alanya Kekiği, Mercanköşk, Tatlı Kekik, Beyaz Kekik)
Origanum syriacum var. bevanii (Suriye Kekiği, Dağ Kekiği, İsrail Kekiği)
Satureja hortensis (süpürge kekiği, çibriska)
Thymus x citriodorus (Limon Kekiği)
Thymbra spicata (Karakekik, Karabaşkekik, Sivrikekik, Zahter)
Coridothymus capitatus (İspanyol Kekiği)
Satureja spicigera (Trabzon kekiği)
Thymus vulgaris (Tıbbi kekik, adi kekik, büyük kekik )
Karvakrol daha çok Thymbra, Origanum ve Satureja türü kekiklerin, timol ise Thymus türü kekiklerin uçucu yağında daha yüksek oranlarda bulunur. Türkiye’den ihracatı yapılan kekik ve kekik yağı, Origanum türlerinden özellikle de O. onites L. ve O. vulgare L.’den elde edilmektedir.

Kekik Yağı (Oregano Oil) Uçucu Yağı Bileşiminde Ne Bulunur?

Bu bitkilerin kurutulmuş çiçek, yaprak gibi kısımlarının distilasyon yöntemiyle % 2 – 8 arasında elde edilen uçucu yağı; majör oranda karvakrol (en az % 60) onun yanında timol, terpineol, linalol, p-simen ve borneol gibi bileşenlerden oluşmuştur. Bitkiye kokusunu veren ise; carvacrol (karvakrol) ve thymol (timol) maddeleridir. Bu maddeler kekik uçucu yağının ana bileşenini oluşturmaktadır.

Hangi Kalitede Kekik Yağı Tıbbi Olarak Kullanılır?

Avrupa ve İngiliz Farmakopesinde bulunan Kekik Monografında Kekik Yağı için yağdaki Karvakrol ve Timol oranları toplamı % 60 dan az olmaması istenir. Dolayısıyla % 60’ın üzerinde her kekik yağı ofisinaldir ve % 60 üzerinde karvakrol taşıyan kekik uçucu yağı tıbbi amaçlarla kullanılır. Hatta yapılan çalışmalar kekik yağı içinde karvakrol ve timol’ün birlikte bulunması antibakteriyel ve antifungal özellikler açısından sinerjik etkiler gösterebilmektedir.

Bazı ülkelerde tek başına gıda aroma katkısı olabilmektedir. Gıda dışında eczacılık, kozmetik ve parfümeride de kullanılmaktadır.

Kekik yağı Kullanım Endikasyonları Nelerdir?

Kekik yağının sağlık sorunlarının tedavisinde kullanımı ile ilgili yeterli klinik çalışma bulunmamasına rağmen Geleneksel Kullanımına dayanarak. Özellikle vücudun hastalıklarla savaşmasına yardımcı, soğuk algınlığı ve grip benzeri semptomları hafifletmek için kullanılmaktadır.

İstanbul veya İzmir kekik yağı, öksürük, astım ve bronşit gibi solunum yolu hastalıkları için ağızdan kullanılır.
Mide ekşimesi, şişkinlik ve parazit gibi mide rahatsızlıkları için de oral kullanımı mevcuttur.
Kekik yağı ayrıca ağrılı adet krampları, romatoid artrit, idrar yolu enfeksiyonları ve yüksek kolesterol için ağızdan alınır.

Oregano oil (Türk Kekik Yağı) Kullanım Dozu, Şekli ve Süresi Nedir?

100-200 mg dozda oral olarak günde 2 kez soft jelatin kapsül formunda veya bir bardak taze sıkılmış portakal suyu içine 2 damla kekik yağı damlatılarak kullanımı önerilir. Genellikle kısa süreli (5-7 gün) kullanılmalıdır. 10 günden fazla kullanımı önerilmez.

En kolay kullanım şekli 2 damla kekik yağını 1 kaşık sızma zeytinyağına ilave ederek kullanmaktır. Evde devamlı kullanmak için sızma zeytinyağı içinde bir sos gibi hazırlanarak kullanılabilir.

Kekik yağı oral uygulamadan sonra sindirim sisteminin mukoza zarlarına daha kolay nüfuz edebilir ve tahriş edici olabilir. Bu nedenle kısa süreli kullanım önemlidir.

Kekik sularında yağ miktarı % 0.1 ile 1 arasında değişmektedir. Karvakrol oranı ise % 80’nin üzerindedir. Dolayısıyla 25-50 ml dozda günde 2 kez içilmesi tavsiye edilir. Tadı acı olduğundan suyla ya da meyve sularıyla seyreltildikten sonra içilebilir. Kekik yağına göre kekik suyunun içilmesi daha güvenlidir (Tahriş etkisi olmaması için seyreltilir).

Yan etkiler Nelerdir?

Tıbbi miktarlarda alınan kekik yağından, düşük yapma endişeleri nedeniyle hamilelik sırasında kaçınılmalıdır.
Kanama bozukluğu olan kişilerde kanama riskini artırabileceğinden kekik yağı kullanılmamalıdır. Benzer şekilde, kanama riskine ilişkin endişeler nedeniyle planlanan ameliyattan bir hafta önce kekik yağı kullanmayı bırakın.
Kekik uçucu yağının oral kullanılmasından kaynaklanan hafif yan etkiler arasında midede yanma ekşime gibi rahatsızlıklar ve bağırsak yolunda tahriş görülebilir.
Topikal olarak kullanıldığında, kekik uçucu yağı her zaman seyreltilmelidir. Aksi takdirde ciltte yanma ve tahrişe neden olabilir.

Kekik Yağı Kullanılmaması gereken durumlar nelerdir?

Aspirin, heparin, varfarin gibi antikaogülan ilaç kullanılırken
Emziren anneler
Peptik ülser hastaları
İç kanama durumlarında
Şiddetli karaciğer ve böbrek yetmezliğinde
Hipertansiyon
Diyabetik nöropati
Trombositeni (azalmış trombosit)
Vaskulit (kan damar iltihabı)
Cerrahi müdahalelerden veya doğumdan 1 hafta önce ve sonrasında
Haricen kullanımlarda % 1 lik olarak kulanım önerilir
Harici olarak 2 yaş altında kullanım önerilmez

Solunum yolu enfeksiyonu için harici bir karışım formülasyonu:

5 damla Kekik Herba (Origanum vulgare) uçucu yağı
5 damla Defne Yaprak (Laurus nobilis) uçucu yağı
2 damla Okaliptus (Eucalyptus globulus) Yaprak uçucu yağı (Sineol tip)
3 damla Servi (Cupressus sempervirens) uçucu yağı
Bu karışım 30ml sabit yağ (jojoba) ile karıştırılarak göğüse sürülür. Bu şekilde uçucu yağları inhale (solumuş) etmiş oluruz.

Solunum yolları enfeksiyonlarında kullanılacak Tıbbi çay karışmı:

İzmir Kekik Herba (Origanum onites) 20 kısım
Tıbbi Papatya Çiçek (Matricaria recutita) 20 kısım
Anadolu Adaçayı (Salvia fruticosa) 20 kısım
Bu bitki karışımından 2 Tatlı kaşığı alınarak 150 ml sıcak su eklenir ve fincanın üstü kapatılarak 10 Dakika bekletilir, günde 3-4 kez içilir. Günde birçok kez gargara da yapılabilir. Boğaz ağrıları, bademcik iltihapları ve boğaz enfeksiyonlarında kullanılır.

Türkiye Kekik üretiminde şu anda dünya lideridir. Dünya kekik üretiminin yaklaşık olarak 2/3’sini ülkemiz karşılamakta ve yaklaşık 40 ton kekik yağı ihraç edilmektedir. Dünya Türk kekiği ve uçucu yağını gıda, tarım, kozmetik, veteriner yem katkı ve ilaç endüstrisinde farklı amaçlarla kullanmaktadır. Ülkemizde bolca yetiştirilen ve dünyaya satılan değerli kekik bitkisinin uçucu yağını ve droğunu doğru dozda, doğru şekilde, yan etkilerine dikkat ederek (doktor veya eczacınıza danışarak) Kekiğin geniş spekturumlu antimikrobiyal (antiviral, antibakteriyal, antifungal, antiparaziter, antienflamatuar)etkilerinden faydalanabilirsiniz.

Saygılar Ecz. Serap Özhan – Sayın Prof. Dr. Murat Kartal’ın katkılarıyla.